Një reflektim kritik dhe sentimental në 20-vjetorin e ndarjes nga jeta të Ibrahim Rugovës
Pse jam rugovist – një lexim teorik dhe moral i rugovizmit
Në vende të Perkujtimit
Kur flasim për Ibrahim Rugovën, nuk flasim vetëm për një figurë historike të mbyllur në libra kujtimesh apo në ceremoni protokollare përkujtimi. Flasim për një koncept politik, për një etikë të të menduarit politik dhe për një model udhëheqjeje që i rezistoi dhunës me ide dhe harresës me kujtesë.
Rugova përfaqëson një moment të rrallë kur politika shqiptare zgjodhi arsyen para forcës, dialogun para hakmarrjes dhe vizionin afatgjatë para reagimit impulsiv. Pikërisht në këtë horizont mendimi merr kuptim pyetja thelbësore dhe sot gjithnjë e më e rrallë: pse jam rugovist?
Të jesh rugovist nënkupton përkrahje të një modeli politik që e koncepton pushtetin si legjitimitet moral dhe institucional, e jo si monopol force, as si spektakël emocional për konsum publik. Rugovizmi është doktrinë e rezistencës paqësore, por edhe e shtetndërtimit gradual – një filozofi që kërkon durim, vetëpërmbajtje dhe besim në institucione, virtyte këto që sot shpesh duken të vjetruara ose të padëshiruara në diskursin publik.
Në traditën e rezistencës jo të dhunshme, filozofia politike e Ibrahim Rugovës mund të lexohet në dialog të drejtpërdrejtë me konceptin gandhian të satyagraha-s, ku e vërteta dhe durimi shndërrohen në instrumente politike.
Ashtu si Gandhi, Rugova e kuptoi se dhuna mund të prodhojë fitore të shpejta, por rrallëherë prodhon legjitimitet të qëndrueshëm. Rezistenca paqësore e Kosovës nuk ishte shenjë dobësie, por një strategji e vetëdijshme për të ndërtuar kapital moral dhe për të krijuar kushtet e ndërkombëtarizimit të çështjes shqiptare.
Ishte një zgjedhje që kërkonte më shumë guxim sesa thirrjet e lehta për përplasje.
Nga perspektiva e Hannah Arendt-it, e cila bën dallimin thelbësor mes pushtetit dhe dhunës, rugovizmi shfaqet si formë e pushtetit të ndërtuar mbi konsensus shoqëror dhe veprim kolektiv.
Sipas Arendt-it, pushteti lind aty ku njerëzit veprojnë së bashku, ndërsa dhuna shfaqet kur pushteti dështon. Rugova, përmes institucioneve paralele, arsimit, kulturës dhe mobilizimit qytetar, arriti të ruajë këtë dimension të pushtetit arendtian edhe në rrethana okupimi, kur gjithçka tjetër rrezikonte të shembej.
Në aspektin e teorisë së demokracisë, rugovizmi mund të analizohet përmes modelit të demokracisë konsociative të Arend Lijphart-it. Strategjia e Rugovës synonte ruajtjen e kohezionit shoqëror, menaxhimin e dallimeve të brendshme dhe ndërtimin e një konsensusi minimal kombëtar si parakusht për stabilitet politik dhe shtetndërtim funksional. Sot, kur fragmentimi politik dhe polarizimi shihen si shenja “force”, mungesa e këtij konsensusi na bën të kuptojmë sa i brishtë është trashëgimi i tij.
Jam rugovist sepse rugovizmi nuk e sheh lirinë si shpërthim emocional, por si proces historik; jo si triumf momental, por si përgjegjësi brezash. Ai na mëson se shtetet nuk ndërtohen vetëm me sakrificë, por me vizion; jo vetëm me guxim, por me maturi politike.
Dhe pikërisht këtu lind dimensioni kritik: sa larg jemi sot nga kjo maturi? Sa shpesh e kemi zëvendësuar vizionin me zhurmë dhe përgjegjësinë me retorikë?
Në një kohë kur politika shpesh reduktohet në konflikt të përhershëm, në gjuhë përjashtuese dhe në heroizëm të shpejtë, rugovizmi mbetet kujtesë se mendimi i qetë mund të jetë akti më radikal.
Prandaj, të jesh rugovist sot nuk është nostalgji politike, por zgjedhje intelektuale dhe angazhim etik për një shoqëri demokratike, institucionale dhe të denjë për të ardhmen.
Dhe kështu, kur kujtojmë Ibrahim Rugovën në këtë 20-vjetor të ndarjes nga jeta, nuk është thjesht një figurë që nderojmë, as një epokë që mbyllim me ceremoniale.
Është një leksion që i flet çdo brezi: të jesh lider dhe të jesh qytetar nuk do të thotë të ngrihesh me armë, por të ngrihesh me mendim; jo të sundosh me frikë, por të udhëheqësh me besim.
“Paqja nuk është dobësi, as mungesë guximi; ajo është forma më e lartë e disiplinës morale të mendimit.”
Ky është mesazhi që Rugova na la – një thirrje për durim, për vizion dhe për përgjegjësi ndaj historisë dhe të ardhmes sonë. Nëse kjo thirrje po zbehet sot, faji nuk është i kohës, por i harresës sonë.
Le ta mbajmë atë si busull morale për çdo hap që ndërmarrim, si qytetarë dhe si komunitet, në mënyrë që rugovizmi të mos mbetet vetëm kujtim, por të vazhdojë të jetë ndërgjegje.
Dr. Shaqir Shala. 21.01.2026.Solothurn CH.