Analiz\u00eb historike, juridike, dhe normative me jurisprudenc\u00eb t\u00eb GJEDNJ-s\u00eb dhe krahasime nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/div>\n<\/div>\n
\n
Abstrakt<\/div>\n
Ky studim analizon heqjen e lapidarit p\u00ebrkujtimor t\u00eb d\u00ebshmor\u00ebve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare p\u00ebr Preshev\u00eb, Medvegj\u00eb dhe Bujanoc (U\u00c7PMB) m\u00eb 20 janar 2013, nga autoritetet shtet\u00ebrore t\u00eb Serbis\u00eb. Duke p\u00ebrdorur nj\u00eb qasje historike, juridike dhe normative, artikulli argumenton se veprimi p\u00ebrb\u00ebn etnocid kulturor ndaj shqiptar\u00ebve autokton\u00eb t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore. Analiza p\u00ebrfshin instrumentet nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe evropiane t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, jurisprudenc\u00ebn e GJEDNJ-s\u00eb p\u00ebr simbolet kulturore, krahasime me raste t\u00eb ngjashme n\u00eb Ballkan dhe Evrop\u00eb, dhe nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb ligjeve serbe dhe akt-urdhrave lokale q\u00eb kan\u00eb lejuar ose legjitimuar nd\u00ebrhyrjen. [1]<\/div>\n<\/div>\n
\n
Sh\u00ebnim terminologjik<\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/syri.tv\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Presheva-2.jpg\")
<\/div>\n
<\/div>\nP\u00ebr shkak t\u00eb natyr\u00ebs politike dhe juridike t\u00eb debatit, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb sqarohen terminologjit\u00eb:<\/div>\n<\/div>\n
\n
1. Dardania Lindore (Eastern Dardania) \u2013 term i p\u00ebrdorur n\u00eb k\u00ebt\u00eb studim p\u00ebr territorin e administruar nga Serbia si \u201cLugina e Preshev\u00ebs\u201d (komunat Preshev\u00eb, Bujanoc dhe Medvegj\u00eb). Ky term reflekton vazhdim\u00ebsin\u00eb historike dhe etnokulturore t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb. [2]<\/div>\n<\/div>\n
\n
2. Shqiptar\u00ebt autokton\u00eb \u2013 koncept i mb\u00ebshtetur n\u00eb parimet e UNDRIP dhe n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr popujt autokton\u00eb, ku autoktonia nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb kategori administrative, por nj\u00eb status historik dhe kulturor. [3]<\/div>\n<\/div>\n
\n
3. Etnocidi kulturor \u2013 shkat\u00ebrrimi i elementeve kulturore, memorialeve, simboleve dhe hap\u00ebsirave publike q\u00eb mbajn\u00eb identitetin kolektiv t\u00eb nj\u00eb komuniteti etnik. [4]<\/div>\n
4. Shprehja simbolike \u2013 \u00e7do form\u00eb e shprehjes kulturore, p\u00ebrfshir\u00eb memorialet, lapidar\u00ebt, toponimet, dhe objektet e kujtes\u00ebs kolektive, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb t\u00eb t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr shprehje dhe identitet. [5]<\/div>\n<\/div>\n
\n
Hyrje<\/div>\n
Heqja e lapidarit t\u00eb U\u00c7PMB-s\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Preshev\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast paradigmatik i nd\u00ebrhyrjes shtet\u00ebrore n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn kulturore t\u00eb nj\u00eb komuniteti autokton. N\u00eb k\u00ebt\u00eb studim, argumentohet se veprimi p\u00ebrb\u00ebn akt t\u00eb etnocidit kulturor, p\u00ebr shkak se ai synon fshirjen e kujtes\u00ebs kolektive dhe homogenizimin e hap\u00ebsir\u00ebs publike. Analiza p\u00ebrfshin:<\/div>\n<\/div>\n
\n
\u2022 kontekstin historik dhe politik t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore,<\/div>\n
\u2022 korniz\u00ebn ligjore nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe evropiane,<\/div>\n
\u2022 jurisprudenc\u00ebn e GJEDNJ-s\u00eb p\u00ebr simbolet kulturore,<\/div>\n
\u2022 krahasime nd\u00ebrkomb\u00ebtare,<\/div>\n
\u2022 dhe analiz\u00eb t\u00eb ligjeve serbe dhe vendimeve lokale. [6]<\/div>\n
Rishikimi i Literatur\u00ebs<\/div>\n<\/div>\n
\n
2.1. Autoktonia dhe t\u00eb drejtat kolektive<\/div>\n
Koncepti i autoktonis\u00eb p\u00ebrfshin t\u00eb drejt\u00ebn e vazhdim\u00ebsis\u00eb historike, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr vet\u00ebidentifikim dhe t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr ruajtjen e elementeve kulturore t\u00eb komunitetit. Instrumentet nd\u00ebrkomb\u00ebtare si Deklarata e OKB-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Popujve Autokton\u00eb (UNDRIP) theksojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr ruajtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore dhe p\u00ebr t\u00eb mos u imponuar asimilim. [7] N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, trajtimi i shqiptar\u00ebve t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore si \u201cminoritet\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb reduktim i statusit t\u00eb tyre historik dhe juridik. [8]<\/div>\n<\/div>\n
\n
2.2. Simbolet kulturore si pjes\u00eb e t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb shprehjes<\/div>\n
Simbolet kulturore (monumente, lapidar\u00eb, memoriale, toponime) nuk jan\u00eb objekte neutrale; ato jan\u00eb \u201ctekstualizime\u201d t\u00eb historis\u00eb dhe identitetit kolektiv. Kur shteti i heq ato, ai nuk fshin vet\u00ebm nj\u00eb objekt, por edhe narrativ\u00ebn historike dhe identitetin e komunitetit. Kjo lidhet me konceptin e \u201cshprehjes simbolike\u201d si pjes\u00eb e t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb shprehjes (neni 10 i KEDNJ-s\u00eb) [9] dhe t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr jet\u00eb private (neni 8 i KEDNJ-s\u00eb) [10] si aspekt i identitetit kulturor. [11]<\/div>\n<\/div>\n
\n
2.3. Etnocidi kulturor<\/div>\n
Raphael Lemkin, n\u00eb pun\u00ebn e tij p\u00ebr konceptin e gjenocidit, p\u00ebrfshiu edhe shkat\u00ebrrimin e elementeve kulturore q\u00eb ruajn\u00eb identitetin e nj\u00eb populli. [12] Etnocidi kulturor, sipas doktrin\u00ebs bashk\u00ebkohore, p\u00ebrfshin asimilimin e detyruar, fshirjen e gjuh\u00ebs, d\u00ebbimin nga hap\u00ebsira publike dhe shkat\u00ebrrimin e simboleve kulturore. [13]<\/div>\n
Metodologjia<\/div>\n
Ky studim p\u00ebrdor metod\u00ebn e analiz\u00ebs s\u00eb dokumenteve (document analysis) dhe krahasimit juridik (comparative legal analysis). Burimet kryesore jan\u00eb:<\/div>\n<\/div>\n
\n
\u2022 instrumentet ligjore nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe evropiane,<\/div>\n
\u2022 jurisprudenca e GJEDNJ-s\u00eb,<\/div>\n
\u2022 literatur\u00eb shkencore,<\/div>\n
\u2022 raportime mediatike dhe dokumente t\u00eb ngjarjes. [14]<\/div>\n
Kontessti historik dhe politik i Dardanis\u00eb Lindore<\/div>\n
4.1. Vazhdueshm\u00ebria historike e shqiptar\u00ebve n\u00eb Dardani<\/div>\n
Dardania ka qen\u00eb nj\u00eb rajon me prani t\u00eb vazhdueshme shqiptare dhe me struktur\u00eb kulturore t\u00eb konsoliduar. Edhe pse kufijt\u00eb politik\u00eb kan\u00eb ndryshuar, popullsia ka ruajtur identitetin dhe lidhjen me hap\u00ebsir\u00ebn. Kjo e b\u00ebn trajtimin e shqiptar\u00ebve t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore si \u201cminoritet\u201d nj\u00eb reduktim t\u00eb paarsyesh\u00ebm t\u00eb statusit t\u00eb tyre historik. [15]<\/div>\n
4.2. Politikat shtet\u00ebrore pas vitit 1999<\/div>\n<\/div>\n
\n
Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb konfliktit n\u00eb Kosov\u00eb, Dardania Lindore u p\u00ebrball me rritje t\u00eb pranishm\u00ebris\u00eb s\u00eb forcave t\u00eb siguris\u00eb dhe me politikat e marginalizimit institucional. [16] N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, U\u00c7PMB-ja u formua si reagim ndaj situat\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb dhe diskriminimit institucional. [17] Marr\u00ebveshja e Kon\u00e7ulit (2001) synoi integrimin dhe ruajtjen e identitetit, por tensionet mbet\u00ebn. [18]<\/div>\n<\/div>\n
\n
4.3. Lapidari i U\u00c7PMB-s\u00eb si simbol i kujtes\u00ebs kolektive<\/div>\n
Lapidari n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Preshev\u00ebs ishte nj\u00eb memorial i r\u00ebn\u00ebve t\u00eb U\u00c7PMB-s\u00eb, dhe p\u00ebr komunitetin shqiptar p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb kujtes\u00ebs kolektive dhe identitetit t\u00eb tyre. Heqja e tij n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb papritur dhe t\u00eb kontrolluar nga forcat e xhandarm\u00ebris\u00eb serbe tregon nj\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb q\u00ebllimshme n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn kulturore. [19]<\/div>\n<\/div>\n
\n
Heqja e Lapidarit:P\u00ebrshkrimi i aktit dhe analiza e nd\u00ebrhyrjes<\/div>\n
5.1. P\u00ebrshkrimi i aktit<\/div>\n
M\u00eb 20 janar 2013, forca t\u00eb xhandarm\u00ebris\u00eb serbe hoq\u00ebn lapidarin e U\u00c7PMB-s\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Preshev\u00ebs. Operacioni u krye me angazhim t\u00eb madh policor dhe pa incidente t\u00eb regjistruara, nd\u00ebrsa lapidari u largua nga vendi pa informacione t\u00eb qarta p\u00ebr destinacionin e tij. Raportimet tregojn\u00eb se ishte nj\u00eb operacion i planifikuar, me masa t\u00eb forta sigurie, dhe me pjes\u00ebmarrjen e zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb t\u00eb policis\u00eb dhe xhandarm\u00ebris\u00eb. [20]<\/div>\n
5.2. P\u00ebrmasat simbolike dhe ndikimi n\u00eb komunitetin lokal<\/div>\n
Heqja e lapidarit nuk ishte nj\u00eb veprim teknik; ajo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb akt simbolik q\u00eb synon fshirjen e kujtes\u00ebs kolektive. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, shteti kontrollon narrativ\u00ebn historike dhe hap\u00ebsir\u00ebn publike, duke marginalizuar komunitetin shqiptar. [21]<\/div>\n<\/div>\n
\n
Analiza juridike:Instrumentet Nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe Evropiane<\/div>\n
6.1. Instrumentet universale<\/div>\n<\/div>\n
\n
Heqja e lapidarit cenon:<\/div>\n
\u2022 Deklarat\u00ebn Universale p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut (1948), neni 27, q\u00eb garanton t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr pjes\u00ebmarrje n\u00eb jet\u00ebn kulturore. [22]<\/div>\n
\u2022 Paktin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Drejtat Civile dhe Politike (1966), neni 27, q\u00eb mbron t\u00eb drejtat e grupeve etnike p\u00ebr t\u00eb ruajtur identitetin kulturor. [23]<\/div>\n
\u2022 Paktin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore (1966), neni 15, q\u00eb garanton t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr pjes\u00ebmarrje n\u00eb kultur\u00eb dhe ruajtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore. [24]<\/div>\n
6.2. Instrumentet p\u00ebr popujt autokton\u00eb<\/div>\n
UNDRIP (2007), neni 8 dhe 11, ndalon asimilimin e detyruar dhe mbrojtjen e simboleve kulturore. [25] Konventa e UNESCO-s p\u00ebr Diversitetin Kulturor (2005) k\u00ebrkon mbrojtjen e shprehjeve kulturore t\u00eb komuniteteve etnike. [26]<\/div>\n
6.3. Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut (KEDNJ)<\/div>\n
KEDNJ parashikon:<\/div>\n
\u2022 nenin 8 (e drejta p\u00ebr jet\u00eb private dhe identitet kulturor), [27]<\/div>\n
\u2022 nenin 10 (liria e shprehjes), [28]<\/div>\n
\u2022 nenin 14 (ndalimi i diskriminimit). [29]<\/div>\n
K\u00ebto parime jan\u00eb t\u00eb domosdoshme p\u00ebr vler\u00ebsimin e heqjes s\u00eb lapidarit si nd\u00ebrhyrje n\u00eb shprehjen simbolike t\u00eb komunitetit. [30]<\/div>\n
Jurisprudenca e GJEDNJ-s\u00eb p\u00ebr simbolet kulturore<\/div>\n<\/div>\n
\n
7.1. Gorzelik dhe t\u00eb tjer\u00ebt v. Polonia (Grand Chamber, 2004)<\/div>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, GJEDNJ theksoi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e liris\u00eb s\u00eb shprehjes dhe pjes\u00ebmarrjes p\u00ebr komunitetet etnike, duke pranuar se organizatat q\u00eb mbrojn\u00eb identitetin kulturor dhe trash\u00ebgimin\u00eb luajn\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb demokratike. Gjykata theksoi se liria e shprehjes p\u00ebrfshin edhe shprehjen simbolike dhe aktivitetet q\u00eb mbrojn\u00eb identitetin kulturor t\u00eb komuniteteve etnike. [31]<\/div>\n
7.2. Dimitras v. Greece (2001)<\/div>\n<\/div>\n
\n
Ky rast vendos standardin p\u00ebr kufizimin e liris\u00eb s\u00eb shprehjes: \u00e7do kufizim duhet t\u00eb jet\u00eb i parashikuar n\u00eb ligj, t\u00eb ket\u00eb arsye legjitime, t\u00eb jet\u00eb i domosdosh\u00ebm dhe proporcional. [32] Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar heqjen e lapidarit si nd\u00ebrhyrje n\u00eb shprehjen simbolike t\u00eb komunitetit. [33]<\/div>\n<\/div>\n
\n
7.3. Handzhiyski v. Bulgaria (2021)<\/div>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, GJEDNJ trajtoi kufizimin e liris\u00eb s\u00eb shprehjes p\u00ebrmes veprimeve simbolike ndaj nj\u00eb statuje. Gjykata theksoi se nd\u00ebrhyrja shtet\u00ebrore duhet t\u00eb jet\u00eb e domosdoshme dhe proporcionale, dhe se nj\u00eb kufizim nuk mund t\u00eb justifikohet vet\u00ebm nga rregulli i rendit publik pa prova t\u00eb qarta. [34]<\/div>\n<\/div>\n
\n
7.4. Karner v. Austria (2003) dhe S\u0103c\u0103reanu v. Romania (2019)<\/div>\n
K\u00ebto raste theksojn\u00eb se identiteti kulturor dhe i komunitetit \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e jet\u00ebs private, dhe se nd\u00ebrhyrjet e shtetit n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb kufizuara dhe t\u00eb bazuara n\u00eb nevoj\u00eb reale. [35] GJEDNJ ka pranuar se komuniteti ka interes legjitim p\u00ebr t\u00eb mbrojtur simbolet dhe hap\u00ebsirat e tij kulturore, dhe se shteti nuk mund t\u00eb imponoj\u00eb standarde uniformizuese n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb arbitrare. [36]<\/div>\n
Krahasime Nd\u00ebrkomb\u00ebtare: Shteti dhe simolet kulturore<\/div>\n<\/div>\n
\n
8.1. Bosnje e Hercegovina: Monumenti i Srebrenic\u00ebs<\/div>\n
N\u00eb Bosnje, kontestet mbi memorialet e Srebrenic\u00ebs tregojn\u00eb se simbolet kulturore mund t\u00eb jen\u00eb objekt i p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr t\u00eb riformuar narrativ\u00ebn historike. N\u00eb disa raste, p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb relativizuar apo p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar memorialet jan\u00eb interpretuar si forma t\u00eb revizionizmit historik dhe t\u00eb dhun\u00ebs simbolike. [37]<\/div>\n
Krahasimi me Preshev\u00ebn: N\u00eb t\u00eb dy rastet, simbolet (memorialet) jan\u00eb pika qendrore e kujtes\u00ebs kolektive. Nd\u00ebrhyrja shtet\u00ebrore p\u00ebr t\u00eb fshir\u00eb ose minimizuar simbolet e komunitetit \u00ebsht\u00eb e ngjashme me p\u00ebrpjekjet e revizionizmit historik. [38]<\/div>\n<\/div>\n
\n
8.2. Maqedonia e Veriut: ndryshimi i toponimeve dhe monumenteve<\/div>\n
N\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, debati mbi monumentet, toponimet dhe kujtes\u00ebn historike lidhet me politik\u00ebn e identitetit dhe p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb narrativ\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb nj\u00ebtrajtshme. [39]<\/div>\n
Krahasimi me Preshev\u00ebn:<\/div>\n<\/div>\n
\n
Nd\u00ebrhyrja shtet\u00ebrore n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn publike p\u00ebr t\u00eb uniformizuar narrativ\u00ebn historike \u00ebsht\u00eb e ngjashme. N\u00eb t\u00eb dy rastet, komuniteti etnik humb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb identitetit simbolik, dhe shteti p\u00ebrdor hap\u00ebsir\u00ebn publike p\u00ebr t\u00eb imponuar narrativ\u00ebn dominante. [40]<\/div>\n
8.3. Rusia\/Ukraina: shkat\u00ebrrimi i simboleve kulturore si instrument politik<\/div>\n<\/div>\n
\n
N\u00eb konfliktet e fundit, shkat\u00ebrrimi i monumenteve dhe simbolit kulturor t\u00eb komuniteteve t\u00eb ndryshme \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur si mjet i luft\u00ebs kulturore. Kjo tregon se simbolet kulturore nuk jan\u00eb thjesht \u201cobjekte\u201d por instrumente t\u00eb kontrollit t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs dhe identitetit. [41]<\/div>\n
Krahasimi me Preshev\u00ebn: Edhe pse n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, heqja e lapidarit n\u00eb Preshev\u00eb ka elemente t\u00eb ngjashme: shteti p\u00ebrdor fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb hequr nj\u00eb simbol q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson identitetin dhe kujtes\u00ebn e komunitetit autokton. [42]<\/div>\n<\/div>\n
\n
Ligjet serbe dhe aktet lokale<\/div>\n
9.1. Ligji p\u00ebr Policin\u00eb dhe Ligji p\u00ebr Xhandarm\u00ebrin\u00eb (Serbi)<\/div>\n
N\u00eb Serbi, Policia dhe Xhandarm\u00ebria operojn\u00eb n\u00ebn korniz\u00ebn ligjore t\u00eb Ligjit p\u00ebr Policin\u00eb dhe Ligjit p\u00ebr Forcat e Siguris\u00eb, t\u00eb cilat parashikojn\u00eb:<\/div>\n
\u2022 detyr\u00ebn p\u00ebr ruajtjen e rendit dhe siguris\u00eb publike, [43]<\/div>\n
\u2022 autorizimin p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb rastet e \u201crrezikut t\u00eb dhun\u00ebs\u201d ose \u201ck\u00ebrc\u00ebnimit t\u00eb rendit\u201d, [44]<\/div>\n
\u2022 por gjithashtu kufizimet p\u00ebr t\u00eb vepruar brenda rregullave ligjore dhe me proporcionalitet. [45]<\/div>\n
N\u00eb rastin e heqjes s\u00eb lapidarit, autoritetet serbe argumentuan se lapidari ishte vendosur \u201cjolegale\u201d dhe se ishin skaduar afatet ligjore. Megjithat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb verifikuar k\u00ebt\u00eb argument, duhet t\u00eb analizohen:<\/div>\n
\u2022 dokumentet e lejes p\u00ebr vendosjen e memorialit,<\/div>\n
\u2022 vendimet e komun\u00ebs p\u00ebr hap\u00ebsir\u00ebn publike,<\/div>\n
\u2022 dhe aktet administrative q\u00eb autorizuan ose ndaluan vendosjen. [46]<\/div>\n
9.2. Ligji p\u00ebr mbrojtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore (Serbi)<\/div>\n
Serbia ka nj\u00eb korniz\u00eb ligjore p\u00ebr mbrojtjen e monumenteve dhe trash\u00ebgimis\u00eb kulturore, e cila p\u00ebrfshin:<\/div>\n
\u2022 ruajtjen e monumenteve, [47]<\/div>\n
\u2022 autorizimin p\u00ebr intervenim n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb publike, [48]<\/div>\n
\u2022 dhe ndalimin e shkat\u00ebrrimit t\u00eb objekteve me vler\u00eb kulturore. [49]<\/div>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, heqja e nj\u00eb memoriali t\u00eb nj\u00eb komuniteti etnik duhet t\u00eb ket\u00eb:<\/div>\n
\u2022 vendim administrativ (me argumentim t\u00eb detajuar), [50]<\/div>\n
\u2022 konsultim publik (p\u00ebr t\u00eb respektuar t\u00eb drejt\u00ebn e komunitetit), [51]<\/div>\n
\u2022 dhe alternativa t\u00eb pranueshme (p.sh. zhvendosje me vendim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, ruajtje n\u00eb vend tjet\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm). [52]<\/div>\n
9.3. Aktet e Ministris\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb dhe Ministris\u00eb s\u00eb Brendshme (Serbi)<\/div>\n
Kryeministri dhe Ministri i Brendsh\u00ebm i Serbis\u00eb deklaruan se heqja u b\u00eb \u201cpas skadimit t\u00eb afateve ligjore\u201d dhe me urdh\u00ebr t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, duhet t\u00eb analizohet:<\/div>\n
\u2022 n\u00ebse ekzistonte urdh\u00ebr administrativ p\u00ebr heqjen, [53]<\/div>\n
\u2022 n\u00ebse u respektuan procedurat e njoftimit, [54]<\/div>\n
\u2022 dhe n\u00ebse u mor parasysh parimi i proporcionalitetit. [55]<\/div>\n
N\u00ebse nuk ka pasur proces t\u00eb drejt\u00eb, kjo n\u00ebnkupton se \u201clegaliteti\u201d i veprimit \u00ebsht\u00eb i diskutuesh\u00ebm, dhe se shteti ka p\u00ebrdorur fuqin\u00eb e zbatimit t\u00eb ligjit p\u00ebr t\u00eb realizuar nj\u00eb objektiv politik (fshirjen e simbolit). [56]<\/div>\n
9.4. Vendimet lokale t\u00eb komun\u00ebs dhe roli i pushtetit lokal<\/div>\n
Komuna e Preshev\u00ebs dhe autoritetet lokale kan\u00eb rol t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb:<\/div>\n
\u2022 menaxhimin e hap\u00ebsir\u00ebs publike, [57]<\/div>\n
\u2022 lejet p\u00ebr monumente, [58]<\/div>\n
\u2022 dhe vendimet p\u00ebr zhvendosjen ose heqjen e simboleve. [59]<\/div>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, nj\u00eb analiz\u00eb e plot\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb dihet:<\/div>\n
\u2022 a ka vendim t\u00eb komun\u00ebs p\u00ebr vendosjen e lapidarit? [60]<\/div>\n
\u2022 a ka vendim p\u00ebr heqjen? [61]<\/div>\n
\u2022 a jan\u00eb respektuar procedurat e konsultimit publik? [62]<\/div>\n
N\u00eb munges\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre, veprimi duket si akt i centralizuar dhe i nj\u00ebansh\u00ebm, duke mohuar pjes\u00ebmarrjen e komunitetit n\u00eb vendimmarrje. [63]<\/div>\n
Etnocidi Kulturor:Koncepti dhe aplikimi n\u00eb rastin e Lapidarit<\/div>\n
N\u00eb baz\u00eb t\u00eb analiz\u00ebs s\u00eb m\u00ebsip\u00ebrme, heqja e lapidarit t\u00eb U\u00c7PMB-s\u00eb p\u00ebrb\u00ebn etnocid kulturor n\u00eb kuptimin e shkat\u00ebrrimit t\u00eb elementeve kulturore q\u00eb ruajn\u00eb identitetin e nj\u00eb populli. Ky akt \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrlidhur me:<\/div>\n
\u2022 marginalizimin institucional, [64]<\/div>\n
\u2022 fshirjen e kujtes\u00ebs kolektive, [65]<\/div>\n
\u2022 kontrollin e hap\u00ebsir\u00ebs publike, [66]<\/div>\n
\u2022 dhe imponimin e narrativ\u00ebs dominante. [67]<\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/syri.tv\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Presheva-1-1.jpg\")
<\/div>\n
<\/div>\nDiskutim<\/div>\n
Heqja e lapidarit n\u00eb Preshev\u00eb duhet t\u00eb shihet si pjes\u00eb e nj\u00eb modeli t\u00eb politikave shtet\u00ebrore p\u00ebr kontrollin e hap\u00ebsir\u00ebs publike dhe identitetit. N\u00eb krahasim me raste t\u00eb tjera n\u00eb Ballkan, ky veprim nuk \u00ebsht\u00eb unik; ai \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb tradite t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb simboleve kulturore si mjet p\u00ebr t\u00eb imponuar narrativ\u00ebn e shtetit. Ve\u00e7oria e rastit t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore \u00ebsht\u00eb se komuniteti shqiptar \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm historikisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, dhe heqja e simboleve t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb e asimilimit kulturor. [68]<\/div>\n<\/div>\n
\n
P\u00ebrfundim<\/div>\n
Heqja e lapidarit t\u00eb U\u00c7PMB-s\u00eb n\u00eb Preshev\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i r\u00ebnd\u00eb i dhun\u00ebs simbolike dhe shkelje e instrumenteve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe evropiane p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut. Jurisprudenca e GJEDNJ-s\u00eb p\u00ebr simbolet kulturore (Gorzelik, Dimitras, Handzhiyski, Karner, S\u0103c\u0103reanu) e konfirmon se simbolet kulturore jan\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb shprehjes dhe identitetit, dhe se nd\u00ebrhyrjet shtet\u00ebrore duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb domosdoshme dhe proporcionale. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre kushteve, heqja e lapidarit p\u00ebrb\u00ebn etnocid kulturor ndaj shqiptar\u00ebve autokton\u00eb t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore. [69]<\/div>\n<\/div>\n
\n
Fusnotat<\/div>\n
1. Raportimet mediatike dhe analizat e rastit (p\u00ebrmbledhje e burimeve).<\/div>\n
2. Literatur\u00eb historike dhe analiza e kontekstit t\u00eb Dardanis\u00eb Lindore.<\/div>\n
3. UNDRIP, 2007; analiza e autoktonis\u00eb.<\/div>\n
4. Koncepti i etnocidit kulturor (Lemkin dhe doktrina bashk\u00ebkohore).<\/div>\n
5. Analiza e shprehjes simbolike n\u00eb literatur\u00eb.<\/div>\n
6. P\u00ebrmbledhje metodologjike dhe burime t\u00eb p\u00ebrdorura.<\/div>\n
7. UNDRIP, 2007, Art. 8 dhe 11.<\/div>\n
8. Analiz\u00eb kritike e statusit t\u00eb \u201cminoritetit\u201d n\u00eb kontekst historik.<\/div>\n
9. KEDNJ, Art. 10.<\/div>\n
10. KEDNJ, Art. 8.<\/div>\n
11. KEDNJ, Art. 8; interpretim i lidhur me identitetin kulturor.<\/div>\n
12. Lemkin, Axis Rule in Occupied Europe, 1944.<\/div>\n
13. Analiza e doktrin\u00ebs s\u00eb etnocidit kulturor.<\/div>\n
14. Metodologjia dhe burimet e p\u00ebrdorura.<\/div>\n
15. Literatur\u00eb historike p\u00ebr Dardanin\u00eb.<\/div>\n
16. Raportime dhe analiza p\u00ebr periudh\u00ebn pas 1999.<\/div>\n
17. Raportime p\u00ebr formimin e U\u00c7PMB-s\u00eb.<\/div>\n
18. Marr\u00ebveshja e Kon\u00e7ulit, 2001.<\/div>\n
19. Raportimet mediatike p\u00ebr heqjen e lapidarit.<\/div>\n
20. Raportime mediatike dhe d\u00ebshmi dokumentare.<\/div>\n
21. Analiza e ndikimit simbolik n\u00eb komunitet.<\/div>\n
22. DUDNJ, Art. 27.<\/div>\n
23. PIDCP, Art. 27.<\/div>\n
24. PIDESHK, Art. 15.<\/div>\n
25. UNDRIP, Art. 8 dhe 11.<\/div>\n
26. Konventa UNESCO p\u00ebr Diversitetin Kulturor, 2005.<\/div>\n
27. KEDNJ, Art. 8.<\/div>\n
28. KEDNJ, Art. 10.<\/div>\n
29. KEDNJ, Art. 14.<\/div>\n
30. Interpretim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i KEDNJ-s\u00eb n\u00eb kontekstin e simboleve kulturore.<\/div>\n
31. Gorzelik dhe t\u00eb tjer\u00ebt v. Polonia, 2004.<\/div>\n
32. Dimitras v. Greece, 2001.<\/div>\n
33. Interpretim i standardit t\u00eb proporcionalitetit.<\/div>\n
34. Handzhiyski v. Bulgaria, 2021.<\/div>\n
35. Karner v. Austria, 2003.<\/div>\n
36. S\u0103c\u0103reanu v. Romania, 2019.<\/div>\n
37. Analiza e kontesteve n\u00eb Bosnje (Srebrenica).<\/div>\n
38. Krahasimi me rastin e Preshev\u00ebs.<\/div>\n
39. Analiza e ndryshimeve t\u00eb toponimeve n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut.<\/div>\n
40. Krahasimi me rastin e Preshev\u00ebs.<\/div>\n
41. Analiza e konfliktit Rus-Ukrain\u00eb dhe shkat\u00ebrrimit t\u00eb simboleve.<\/div>\n
42. Krahasimi me rastin e Preshev\u00ebs.<\/div>\n
43. Ligji p\u00ebr Policin\u00eb (Serbi).<\/div>\n
44. Ligji p\u00ebr Policin\u00eb (Serbi) \u2013 autorizimet p\u00ebr nd\u00ebrhyrje.<\/div>\n
45. Ligji p\u00ebr Policin\u00eb (Serbi) \u2013 kufizimet dhe proporcionaliteti.<\/div>\n
46. Nevoja p\u00ebr verifikimin e argumenteve t\u00eb autoriteteve.<\/div>\n
47. Ligji p\u00ebr mbrojtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore (Serbi).<\/div>\n
48. Ligji p\u00ebr mbrojtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore (Serbi) \u2013 autorizimet.<\/div>\n
49. Ligji p\u00ebr mbrojtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore (Serbi) \u2013 ndalimi i shkat\u00ebrrimit.<\/div>\n
50. Parimet e procedur\u00ebs administrative (Serbi).<\/div>\n
51. Parimi i konsultimit publik (norma nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe lokale).<\/div>\n
52. Alternativat e pranueshme p\u00ebr memorialet.<\/div>\n
53. Nevoja p\u00ebr verifikimin e urdh\u00ebrave administrativ.<\/div>\n
54. Nevoja p\u00ebr verifikimin e procedurave t\u00eb njoftimit.<\/div>\n
55. Parimi i proporcionalitetit.<\/div>\n
56. Analiza e mundshme e \u201cpolitizimit\u201d t\u00eb ligjshm\u00ebris\u00eb.<\/div>\n
57. Roli i komun\u00ebs n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn publike.<\/div>\n
58. Lejet p\u00ebr monumente.<\/div>\n
59. Vendimet p\u00ebr zhvendosje\/heqje.<\/div>\n
60. Nevoja p\u00ebr dokumentacionin e vendimit t\u00eb komun\u00ebs.<\/div>\n
61. Nevoja p\u00ebr dokumentacionin e vendimit p\u00ebr heqje.<\/div>\n
62. Nevoja p\u00ebr verifikimin e konsultimit publik.<\/div>\n
63. P\u00ebrfundimi i munges\u00ebs s\u00eb transparenc\u00ebs.<\/div>\n
64. Marginalizimi institucional.<\/div>\n
65. Fshirja e kujtes\u00ebs kolektive.<\/div>\n
66. Kontrolli i hap\u00ebsir\u00ebs publike.<\/div>\n
67. Imponimi i narrativ\u00ebs dominante.<\/div>\n
68. Konkluzioni i krahasimeve.<\/div>\n
69. P\u00ebrfundimi i studimit dhe interpretimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Vendi i Lek\u00ebs;20.01.2026<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Autor: Isuf B.Bajrami Analiz\u00eb historike, juridike, dhe normative me jurisprudenc\u00eb t\u00eb GJEDNJ-s\u00eb dhe krahasime nd\u00ebrkomb\u00ebtare Abstrakt Ky studim analizon heqjen e lapidarit p\u00ebrkujtimor t\u00eb d\u00ebshmor\u00ebve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare p\u00ebr Preshev\u00eb, Medvegj\u00eb dhe Bujanoc (U\u00c7PMB) m\u00eb 20 janar 2013, nga autoritetet shtet\u00ebrore t\u00eb Serbis\u00eb. Duke p\u00ebrdorur nj\u00eb qasje historike, juridike dhe normative, artikulli argumenton se veprimi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8907,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-8906","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8906"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8912,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8906\/revisions\/8912"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8907"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}