Shkruan: Nehat Hyseni<\/p>\n
Prania historike e shqiptar\u00ebve n\u00eb Vranj\u00eb Gjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb hershme, q\u00eb nga mesjeta e hershme e deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit XIX, Vranja ishte nj\u00eb qytet me popullsi t\u00eb p\u00ebrzier etnike dhe fetare.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb struktur\u00eb demografike, shqiptar\u00ebt mysliman\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb shtres\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ekonomike dhe shoq\u00ebrore, si banor\u00eb qytetar\u00eb (zanat\u00e7inj dhe tregtar\u00eb), por edhe si banor\u00eb t\u00eb fshatrave p\u00ebrreth, t\u00eb cil\u00ebt merreshin kryesisht me bujq\u00ebsi dhe blegtori. Burimet osmane, si dhe autor\u00eb serb\u00eb, nd\u00ebr ta edhe Jovan Had\u017ei-Vasiljevi\u0107, p\u00ebrmendin qart\u00eb ekzistenc\u00ebn e mahallave myslimane shqiptare dhe t\u00eb familjeve shqiptare t\u00eb islamizuara, shumica e t\u00eb cilave ishin autoktone dhe jo t\u00eb ardhura.<\/p>\n
Vranja n\u00eb periudh\u00ebn osmane Gjat\u00eb sundimit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, n\u00eb Vranj\u00eb ekzistonin xhami, varreza myslimane shqiptare dhe nj\u00eb struktur\u00eb urbane tipike osmane, e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga hamame, mektepe dhe institucione t\u00eb tjera fetare e arsimore.<\/p>\n
Duhet theksuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb se shqiptar\u00ebt n\u00eb Vranj\u00eb ishin banor\u00eb vendas, autokton\u00eb, dhe jo nj\u00eb pakic\u00eb e ardhur. Viti 1878: pika e kthes\u00ebs historike Viti 1878 p\u00ebrfaq\u00ebson pik\u00ebn m\u00eb dramatike t\u00eb kthes\u00ebs historike n\u00eb d\u00ebm t\u00eb popullsis\u00eb shqiptare, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve mysliman\u00eb, por edhe t\u00eb nj\u00eb pakice t\u00eb konsiderueshme turke n\u00eb Vranj\u00eb me rrethin\u00eb.<\/p>\n
Pas pushtimit serb, si pasoj\u00eb e vendimeve t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit, ndodh\u00ebn masakrime me karakter gjenocidal dhe d\u00ebbimi masiv i shqiptar\u00ebve mysliman\u00eb nga Vranja dhe rrethina e saj.<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt, p\u00ebrmes dhun\u00ebs s\u00eb eg\u00ebr dhe t\u00eb organizuar nga shteti dhe nga pjes\u00eb t\u00eb popullsis\u00eb serbe, u detyruan t\u00eb shp\u00ebrngulen me forc\u00eb drejt Preshev\u00ebs, Bujanocit, Gjilanit, Kosov\u00ebs qendrore dhe Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut.<\/p>\n
K\u00ebta t\u00eb d\u00ebbuar njihen historikisht si muhaxhir\u00ebt e Vranj\u00ebs. D\u00ebbimi, dhuna dhe asimilimi i dhunsh\u00ebm Presionet e vazhdueshme, t\u00eb planifikuara dhe t\u00eb organizuara p\u00ebr d\u00ebbimin e shqiptar\u00ebve nga sht\u00ebpit\u00eb, pasurit\u00eb dhe pronat e tyre st\u00ebrgjyshore, jan\u00eb arsyeja kryesore pse sot Vranja nuk ka m\u00eb komunitet shqiptar autokton.<\/p>\n
Pas vitit 1878, n\u00eb Vranj\u00eb me rrethin\u00eb mbizot\u00ebruan p\u00ebrdhunimet, dhuna sistematike, presionet ekstreme, asimilimi i dhunsh\u00ebm dhe zhdukja pothuajse e plot\u00eb e popullsis\u00eb myslimane.<\/p>\n
Nj\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl e k\u00ebsaj popullsie u konvertua me dhun\u00eb n\u00eb ortodoksi, u sllavizua n\u00eb em\u00ebr dhe gjuh\u00eb dhe, n\u00eb fund, u regjistrua si popullsi serbe.<\/p>\n
Toponimia lokale dhe kujtesa familjare ruajn\u00eb ende gjurm\u00eb t\u00eb qarta t\u00eb pranis\u00eb shqiptare, por pa nj\u00eb identitet publik t\u00eb njohur dhe t\u00eb pranuar. Situata e shqiptar\u00ebve n\u00eb Vranj\u00eb sot (shekulli XXI)<\/p>\n
Sot, n\u00eb Vranj\u00eb jetojn\u00eb vet\u00ebm disa dhjet\u00ebra persona q\u00eb deklarohen shqiptar\u00eb n\u00eb regjistrimet zyrtare. Sipas censusit t\u00eb vitit 2011, n\u00eb Vranj\u00eb jetonin vet\u00ebm 12 (dymb\u00ebdhjet\u00eb) shqiptar\u00eb, nd\u00ebrsa sipas censusit t\u00eb vitit 2022, vet\u00ebm 19 (n\u00ebnt\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb) shqiptar\u00eb, m\u00eb pak se 0.01% e popullsis\u00eb totale.<\/p>\n
K\u00ebta jan\u00eb kryesisht individ\u00eb t\u00eb ardhur nga Presheva dhe Bujanoci ose pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb familjeve t\u00eb p\u00ebrziera.<\/p>\n
N\u00eb Vranj\u00eb me rrethin\u00eb, n\u00eb shekullin XXI, praktikisht dhe realisht nuk ekziston m\u00eb komunitet i organizuar shqiptar: nuk ka shkolla n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, nuk ka xhami shqiptare dhe nuk ekziston asnj\u00eb institucion kulturor apo arsimor shqiptar.<\/p>\n
Nj\u00eb tragjedi e heshtur historike Kjo gjendje p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb tragjedi t\u00eb madhe njer\u00ebzore dhe nj\u00eb katastrof\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb humanitare, komb\u00ebtare dhe historike, e cila p\u00ebr dekada me radh\u00eb ka mbetur tem\u00eb tabu dhe pothuajse sekret shtet\u00ebror.<\/p>\n
Ky paradoks historik dhe kjo tragjedi njer\u00ebzore kan\u00eb mbetur t\u00eb pash\u00ebnuara dhe t\u00eb pastudiuara seriozisht, jo vet\u00ebm nga historiografia serbe, por edhe nga ajo shqiptare. Vranja, e cila deri n\u00eb vitin 1878 kishte nj\u00eb komunitet t\u00eb konsideruesh\u00ebm shqiptar\u00ebsh autokton\u00eb, q\u00eb dominonin jet\u00ebn ekonomike dhe kulturore t\u00eb qytetit, sot pothuajse nuk ka m\u00eb asnj\u00eb shqiptar vendas.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, Presheva dhe Bujanoci u mbush\u00ebn me muhaxhir\u00eb t\u00eb d\u00ebbuar nga Vranja dhe rrethina e saj.<\/p>\n
Pasojat demografike dhe historike Kjo tragjedi e madhe njer\u00ebzore shkaktoi ndryshime rr\u00ebnj\u00ebsore demografike, nd\u00ebrprerje t\u00eb dhunshme t\u00eb vazhdim\u00ebsis\u00eb urbane shqiptare n\u00eb Vranj\u00eb dhe zhvendosjen masive t\u00eb shqiptar\u00ebve drejt Lugin\u00ebs s\u00eb Preshev\u00ebs.<\/p>\n
P\u00ebrfundim Shqiptar\u00ebt n\u00eb Vranj\u00eb kan\u00eb qen\u00eb popullsi autoktone dhe e r\u00ebnd\u00ebsishme deri n\u00eb vitin 1878; pas pushtimit serb ata u d\u00ebbuan pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht.<\/p>\n
Sot, n\u00eb Vranj\u00eb jetojn\u00eb vet\u00ebm 19 Shqiptar\u00eb, m\u00eb pak se 0.01%, nj\u00eb num\u00ebr simbolik dhe pa vazhdim\u00ebsi historike lokale.<\/p>\n
Preshev\u00eb, 18 janar 2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shkruan: Nehat Hyseni Prania historike e shqiptar\u00ebve n\u00eb Vranj\u00eb Gjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb hershme, q\u00eb nga mesjeta e hershme e deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit XIX, Vranja ishte nj\u00eb qytet me popullsi t\u00eb p\u00ebrzier etnike dhe fetare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb struktur\u00eb demografike, shqiptar\u00ebt mysliman\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb shtres\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ekonomike dhe shoq\u00ebrore, si banor\u00eb qytetar\u00eb (zanat\u00e7inj dhe […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8866,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-8865","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8865"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8868,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8865\/revisions\/8868"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}