{"id":6153,"date":"2024-07-02T09:38:38","date_gmt":"2024-07-02T09:38:38","guid":{"rendered":"https:\/\/syri.tv\/?p=6153"},"modified":"2024-07-02T09:38:38","modified_gmt":"2024-07-02T09:38:38","slug":"zvicra-po-perjeton-nje-vere-katastrofike-te-vdekur-e-te-zhdukur-dhe-miliona-deme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/syri.tv\/?p=6153","title":{"rendered":"Zvicra po p\u00ebrjeton nj\u00eb ver\u00eb katastrofike, t\u00eb vdekur e t\u00eb zhdukur dhe miliona d\u00ebme"},"content":{"rendered":"<p>Gjat\u00eb dy fundjavave t\u00eb fundit, t\u00eb pakt\u00ebn gjasht\u00eb persona kan\u00eb humbur jet\u00ebn nga rr\u00ebshqitjet e dheut dhe balt\u00ebs n\u00eb Alpe. N\u00eb lugin\u00ebn e Mesolcin\u00ebs (GR), dy persona vdiq\u00ebn pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb jav\u00eb e gjysm\u00eb m\u00eb par\u00eb n\u00eb fshatin Sorte, pran\u00eb Lostallo. Sht\u00ebpit\u00eb e tyre u fshin\u00eb nga masa t\u00eb m\u00ebdha balte dhe rr\u00ebnojash. Ngjarjet ekstreme t\u00eb motit si p\u00ebrmbytjet dhe rr\u00ebshqitjet e balt\u00ebs n\u00eb dit\u00ebt dhe jav\u00ebt e fundit ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta n\u00eb t\u00eb ardhmen. Ndryshimet klimatike jan\u00eb fajtori kryesor. Nj\u00eb ekspert shpjegon mekanizmat e p\u00ebrfshir\u00eb, njofton Le Canton27.ch<\/p>\n<p><strong>Me nj\u00eb gur t\u00eb zi n\u00eb Zvic\u00ebr do t\u00eb sh\u00ebnohet ky muaj i qershorit i cili sapo ka p\u00ebrfunduar<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb burr\u00eb \u00ebsht\u00eb ende i zhdukur. Pothuajse nj\u00eb jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, vdekjet u raportuan p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Vallemaggia, Ticino. Tre persona kan\u00eb humbur jet\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb motit t\u00eb keq dhe nj\u00eb tjet\u00ebr rezulton i zhdukur. N\u00eb fshatin Valais t\u00eb Saas-Grund, nj\u00eb burr\u00eb nuk mund t\u00eb shp\u00ebtohej. Edhe ai ishte viktim\u00eb e nj\u00eb p\u00ebrroi q\u00eb v\u00ebrshoi. N\u00eb Binntal (VS), nj\u00eb burr\u00eb \u00ebsht\u00eb ende i zhdukur, ka raportuar Blick.ch<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 vdekjeve, d\u00ebmet e shkaktuara n\u00eb infrastruktur\u00eb jan\u00eb t\u00eb konsiderueshme. Vet\u00ebm n\u00eb Saas-Grund (VS) priten kosto rreth 50 milion\u00eb franga. Fshati Zermatt (VS) u p\u00ebrmbyt dy her\u00eb brenda nj\u00eb jave. Fatkeq\u00ebsit\u00eb jan\u00eb t\u00eb lidhura me shira dhe stuhi t\u00eb forta, t\u00eb cilat vazhdojn\u00eb t\u00eb rriten n\u00eb frekuenc\u00eb dhe intensitet. Ndryshimet klimatike konsiderohen si arsyeja kryesore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb sekuenc\u00eb fatkeqe. Por a \u00e7on v\u00ebrtet nj\u00eb planet m\u00eb i ngroht\u00eb n\u00eb m\u00eb shum\u00eb fatkeq\u00ebsi n\u00eb malet zvicerane?<\/p>\n<p><strong>M\u00eb i ngroht\u00eb, m\u00eb i lag\u00ebsht, m\u00eb shum\u00eb uj\u00eb<\/strong><br \/>\nOqeanet duket se jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr k\u00ebto ngjarje serike t\u00eb motit t\u00eb keq. N\u00eb mars, n\u00eb Atlantik jan\u00eb matur temperatura m\u00eb t\u00eb larta se kurr\u00eb. Lajm i keq p\u00ebr Zvicr\u00ebn. Nicolas Gruber, profesor i fizik\u00ebs mjedisore n\u00eb ETH Cyrih, shpjegoi tashm\u00eb p\u00ebr Blick n\u00eb ver\u00ebn e 2023: \u201cRritja e temperaturave n\u00eb det ka pasoja edhe n\u00eb tok\u00eb. Probabiliteti i ngjarjeve t\u00eb reshjeve t\u00eb m\u00ebdha rritet.\u201d P\u00ebr Evrop\u00ebn Qendrore n\u00eb ve\u00e7anti, detet m\u00eb t\u00eb ngrohta mund t\u00eb rezultojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb paradoksale n\u00eb nj\u00eb klim\u00eb m\u00eb t\u00eb lag\u00ebsht dhe m\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb parim, nj\u00eb planet m\u00eb i ngroht\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kurr\u00eb nj\u00eb shenj\u00eb e mir\u00eb kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr reshje ekstreme dhe stuhi. Manuela Brunner \u00ebsht\u00eb nj\u00eb eksperte n\u00eb hidrologji dhe pasojat klimatike n\u00eb rajonet malore. Ajo \u00ebsht\u00eb profesoresh\u00eb dhe kryen k\u00ebrkime n\u00eb ETH Cyrih dhe n\u00eb Institutin Federal p\u00ebr K\u00ebrkimin e Pyjeve, Bor\u00ebs dhe Peizazhit n\u00eb Davos (GR). Ajo shpjegon: \u201cP\u00ebr \u00e7do shkall\u00eb q\u00eb ngrohet atmosfera, ajo mund t\u00eb thith\u00eb 7% m\u00eb shum\u00eb lag\u00ebshti. M\u00eb shum\u00eb lag\u00ebshti n\u00eb aj\u00ebr do t\u00eb thot\u00eb m\u00eb shum\u00eb potencial p\u00ebr shi t\u00eb fort\u00eb dhe stuhi t\u00eb forta.\u201d<\/p>\n<p>Por gj\u00ebrat nuk jan\u00eb aq t\u00eb thjeshta. P\u00ebrmbytjet nuk varen vet\u00ebm nga intensiteti i reshjeve. \u201cShkrirja e bor\u00ebs gjithashtu luan nj\u00eb rol t\u00eb madh\u201d, vazhdon Manuela Brunner. P\u00ebr momentin bora \u00ebsht\u00eb ende shum\u00eb e pranishme n\u00eb majat dhe atje \u00ebsht\u00eb shum\u00eb ngroht\u00eb. E kombinuar me shirat e dendur, shkrirja e bor\u00ebs inkurajon p\u00ebrrenjt\u00eb dhe lumenjt\u00eb t\u00eb v\u00ebrshojn\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb pranver\u00eb mesatare<\/strong><br \/>\nFaktori i tret\u00eb q\u00eb luan nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb p\u00ebrmbytjet \u00ebsht\u00eb ngopja e tok\u00ebs. Kjo do t\u00eb thot\u00eb sasia e ujit q\u00eb toka ende mund t\u00eb thith\u00eb n\u00eb rast t\u00eb reshjeve. Aktualisht, k\u00ebto jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb ngopura n\u00eb male, gj\u00eb q\u00eb favorizon rrjedhjen e mbeturinave dhe p\u00ebrmbytjet. Megjithat\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb normale n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb t\u00eb vitit. Manuela Brunner shpjegon: \u00ab\u00a0N\u00eb nj\u00eb mesatare shum\u00ebvje\u00e7are, muajt e fundit kan\u00eb qen\u00eb paksa shum\u00eb t\u00eb lag\u00ebsht, pranvera \u00ebsht\u00eb n\u00eb parim nj\u00eb periudh\u00eb reshjesh n\u00eb Zvic\u00ebr.\u00a0\u00bb<\/p>\n<p>Por faktori qendror mbetet shiu dhe kjo ka pasoja. \u201cAty ku vet\u00ebm reshjet jan\u00eb vendimtare p\u00ebr p\u00ebrmbytjet, incidentet do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb shumta dhe m\u00eb ekstreme. K\u00ebt\u00eb e tregojn\u00eb modelet tona\u201d, vijon studiuesja. Ka shum\u00eb vende t\u00eb tilla n\u00eb malet zvicerane.<\/p>\n<p><strong>M\u00eb shum\u00eb p\u00ebrmbytje 100-vje\u00e7are<\/strong><br \/>\nKa edhe arsye t\u00eb tjera p\u00ebr t\u2019u shqet\u00ebsuar. \u201cModelet tona tregojn\u00eb gjithashtu se ndryshimi i klim\u00ebs do t\u00eb rezultoj\u00eb q\u00eb p\u00ebrmbytjet 100-vje\u00e7are t\u00eb jen\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb shpeshta se m\u00eb par\u00eb,\u201d shpjegon Manuela Brunner. Prandaj ajo i sheh me nj\u00eb sy shum\u00eb kritik projektet e mbrojtjes nga p\u00ebrmbytjet, si korrigjimi i tret\u00eb i Rh\u00f4ne n\u00eb Valais, t\u00eb cilat vihen n\u00eb dyshim nga politikan\u00ebt.<\/p>\n<p>N\u00eb parim, shoq\u00ebria duhet t\u00eb p\u00ebrgatitet p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb ngjarje si ato n\u00eb Saas-Grund ose Vallemaggia. Nj\u00eb mendim q\u00eb eksperti i klim\u00ebs ndan me kreun e Zyr\u00ebs Federale p\u00ebr Mjedisin. Katrin Schneeberger gjithashtu i tha s\u00eb fundmi Blick: \u00ab\u00a0Fatkeq\u00ebsit\u00eb do t\u00eb shumohen\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, sipa geztes zvicerane Le Canton27.ch,\u00a0 ndryshimi i klim\u00ebs mund t\u00eb ket\u00eb gjithashtu nj\u00eb ndikim pozitiv n\u00eb p\u00ebrmbytjet.<\/p>\n<p>\u201cNdryshimet klimatike kan\u00eb tendenc\u00eb t\u00eb zvog\u00eblojn\u00eb sasin\u00eb e bor\u00ebs n\u00eb male\u201d, thot\u00eb Manuela Brunner p\u00ebr Blick. Pasoja: p\u00ebr rrjedhat ujore ku shkrirja e bor\u00ebs luan nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, rreziku i p\u00ebrmbytjeve ulet p\u00ebr shkak t\u00eb ndryshimeve klimatike. \u201cKjo ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me rrug\u00ebt ujore si Rh\u00f4ne ose Rhine pran\u00eb Bazelit, t\u00eb cilat ndikohen nga shkrirja e bor\u00ebs,\u201d p\u00ebrfundon eksperti.<img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-37232 alignleft td-animation-stack-type0-2\" src=\"https:\/\/lecanton27.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/zvvcd-300x214.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 1206px) 100vw, 1206px\" srcset=\"https:\/\/lecanton27.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/zvvcd-300x214.jpg 300w, https:\/\/lecanton27.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/zvvcd-768x548.jpg 768w, https:\/\/lecanton27.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/zvvcd-150x107.jpg 150w, https:\/\/lecanton27.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/zvvcd-696x497.jpg 696w, https:\/\/lecanton27.ch\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/zvvcd.jpg 902w\" alt=\"\" width=\"1206\" height=\"860\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjat\u00eb dy fundjavave t\u00eb fundit, t\u00eb pakt\u00ebn gjasht\u00eb persona kan\u00eb humbur jet\u00ebn nga rr\u00ebshqitjet e dheut dhe balt\u00ebs n\u00eb Alpe. N\u00eb lugin\u00ebn e Mesolcin\u00ebs (GR), dy persona vdiq\u00ebn pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb jav\u00eb e gjysm\u00eb m\u00eb par\u00eb n\u00eb fshatin Sorte, pran\u00eb Lostallo. Sht\u00ebpit\u00eb e tyre u fshin\u00eb nga masa t\u00eb m\u00ebdha balte dhe rr\u00ebnojash. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6154,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-6153","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-zvicer"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6153"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6155,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6153\/revisions\/6155"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}