{"id":3337,"date":"2023-05-03T10:29:32","date_gmt":"2023-05-03T10:29:32","guid":{"rendered":"https:\/\/syri.tv\/?p=3337"},"modified":"2023-05-03T10:29:32","modified_gmt":"2023-05-03T10:29:32","slug":"shqiptaret-300-vjet-ne-ukraine-sa-pak-dihet-per-ta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/syri.tv\/?p=3337","title":{"rendered":"Shqiptar\u00ebt 300 vjet n\u00eb Ukrain\u00eb, sa pak dihet p\u00ebr ta!"},"content":{"rendered":"<p>Flasin tosk\u00ebrishten e vjet\u00ebr, ruajn\u00eb kostumet popullore qindravje\u00e7are, festojn\u00eb Sh\u00ebn Gjergjin n\u00eb kujtim t\u00eb Gjergj Kastriotit. Si kan\u00eb mbijetuar n\u00eb tre shekujt e fundit 5.000 shqiptar\u00ebt e Ukrain\u00ebs? Ja nj\u00eb histori q\u00eb nuk duhet harruar Ngjarjet e fundit n\u00eb Ukrain\u00eb jan\u00eb prej dit\u00ebsh n\u00eb faqet e para t\u00eb medias bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Konflikti i hapur me Rusin\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb Krimes\u00eb (gadishullit ukrainas m\u00eb shumic\u00eb ruse) duket se po i drejtohet pik\u00ebs s\u00eb moskthimit me aksionet e dyanshme ushtarake, ku nuk p\u00ebrjashtohet mund\u00ebsia e nj\u00eb lufte.<\/p>\n<p>Dhe n\u00eb fakt luft\u00ebrat dhe pushtimet kan\u00eb qen\u00eb historikisht shkaku q\u00eb ka detyruar popullata t\u00eb t\u00ebra t\u00eb zhvendosen n\u00eb krahina t\u00eb tjera, e n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq n\u00eb shtete t\u00eb larg\u00ebta p\u00ebr t\u2019i shp\u00ebtuar persekutimit dhe shfarosjeve. I till\u00eb \u00ebsht\u00eb rasti i minoritetit shqiptar q\u00eb jeton n\u00eb Ukrain\u00eb prej 300 vjet\u00ebsh. T\u00eb shp\u00ebrngulur nga Kor\u00e7a dhe Pogradeci 500 vjet m\u00eb par\u00eb si pasoj\u00eb e p\u00ebrndjekjes osmane u nis\u00ebn n\u00eb nj\u00eb rrug\u00ebtim t\u00eb gjat\u00eb dyshekullor duke kaluar n\u00ebp\u00ebr Maqedoni, Bullgari e Rumani, derisa nga shek XVIII u vendos\u00ebn n\u00eb kat\u00ebr fshatra n\u00eb jug t\u00eb Ukrain\u00ebs: Karakurt, Devneskoje, Gjeorgjevka, dhe Gamovra.<\/p>\n<p>Studiuesi kosovar, Baki Ymeri, ai rus Aleksand\u00ebr Novik, por edhe t\u00eb tjer\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb kan\u00eb hulumtuar mbi historin\u00eb e k\u00ebtij komuniteti, pohojn\u00eb se rreth 5000 banor\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre fshatrave e identifikojn\u00eb veten si shqiptar\u00eb. Gjuha q\u00eb flitet sot n\u00eb to \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzierje e shqipes toske me rusishten, nd\u00ebrsa zakonet, folklori dhe veshjet jan\u00eb ato t\u00eb trash\u00ebguara nga st\u00ebrgjysh\u00ebrit e tyre.<\/p>\n<p>Pak histori Disa burime thon\u00eb se n\u00eb fillim t\u00eb shek XVIII, n\u00eb an\u00ebn e majt\u00eb t\u00eb liqenit Jallpug, t\u00eb shp\u00ebrngulurit shqiptar\u00eb nga viset bullgare, themeluan kolonin\u00eb Karakurt n\u00eb stepat e Buxhakut t\u00eb Ukrain\u00ebs dhe n\u00eb kufi me Rumanin\u00eb. N\u00eb dekadat q\u00eb pasuan, nj\u00eb pjes\u00eb e fshatit u shp\u00ebrngul n\u00eb rajonin e detit Azov, rreth 10 km larg brigjeve t\u00eb tij, ku u themeluan 3 fshatra, Devnenskoje, GJeorgjevka, Gamovra, n\u00eb t\u00eb cilat jetojn\u00eb ende shqiptar\u00eb. Sot, Karakurti ka rreth 2.700 banor\u00eb dhe 80 p\u00ebr qind e tyre jan\u00eb me origjin\u00eb shqiptare, t\u00eb tjer\u00ebt jan\u00eb rumun\u00eb dhe bullgar\u00eb.<\/p>\n<p>Me 8 mij\u00eb hektar\u00eb tok\u00eb ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga fshatrat m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr n\u00eb Ukrain\u00eb, ku banor\u00ebt mund t\u00eb nxjerrin jetes\u00ebn kryesisht n\u00ebp\u00ebrmjet blegtoris\u00eb dhe m\u00eb pak bujq\u00ebsis\u00eb. N\u00eb vitin 1911, Fan Noli vizitoi Odesan dhe u takua aty me an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebtij minoriteti, nd\u00ebrsa mbajti n\u00eb kish\u00ebn lokale nj\u00eb mesh\u00eb. Po k\u00ebshtu, n\u00eb vitin 1979, At Artur Liolini, kancelari i Kish\u00ebs Ortodokse Shqiptare nga Bostoni, meshoi n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kish\u00eb p\u00ebr ta. P\u00ebrpos k\u00ebtyre dy ngjarjeve t\u00eb pazakonta p\u00ebr nj\u00eb komunitet t\u00eb l\u00ebn\u00eb n\u00eb harres\u00eb, shum\u00eb pak \u00ebsht\u00eb shkruar dhe shum\u00eb pak \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr k\u00ebta shqiptar\u00eb q\u00eb prej m\u00eb shum\u00eb se 300 vjet\u00ebsh jetojn\u00eb larg vendlindjes, mes 48 milion\u00eb ukrainasve. \u00cbsht\u00eb koha p\u00ebr v\u00ebmendje Vet\u00ebm n\u00eb vitin 2006 nj\u00eb shoqat\u00eb, \u201cLidhja e Shqiptar\u00ebve n\u00eb Bot\u00eb\u201d, mori nism\u00ebn e dokumentimit p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb realitetit dhe mbijetes\u00ebs s\u00eb komunitetit shqiptar t\u00eb Ukrain\u00ebs.<\/p>\n<p>Agim Xhemali, i d\u00ebrguari i saj gjat\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb par\u00eb n\u00eb Odes\u00eb, mbeti i befasuar nga fanatizmi me t\u00eb cilin shqiptar\u00ebt kishin konservuar gjuh\u00ebn dhe zakonet e vjetra t\u00eb paraardh\u00ebsve.<\/p>\n<p>\u201cDuke studiuar mbi spostimin e popullsis\u00eb shqiptare t\u00eb hershme arrit\u00ebm n\u00eb p\u00ebrfundimin se kishte shqiptar\u00eb si n\u00eb Bullgari dhe n\u00eb Ukrain\u00eb. Kjo m\u00eb shtyu mua dhe \u2018Lidhjen e shqiptar\u00ebve n\u00eb Bot\u00eb\u2019 t\u00eb shkonim n\u00eb Ukrain\u00eb p\u00ebr t\u2019i par\u00eb ata dhe p\u00ebr t\u2019i afruar. Shqiptar\u00ebt e Ukrain\u00ebs flasin n\u00eb mas\u00ebn 70% shqip dhe pjes\u00ebn tjet\u00ebr e plot\u00ebsojn\u00eb me fjal\u00ebt ruse\u201d, shprehet ai.<\/p>\n<p>N\u00eb dokumentar n\u00ebnvizohet domosdoshm\u00ebria e nd\u00ebrhyrjes s\u00eb qeveris\u00eb shqiptare n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb identiteti i shqiptar\u00ebve t\u00eb Ukrain\u00ebs t\u00eb mos shuhet, por t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb trash\u00ebgohet me gjuh\u00ebn dhe kultur\u00ebn komb\u00ebtare si\u00e7 ka ndodhur nd\u00ebr breza: \u201cE drejta e m\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs amtare buron nga Karta e OKB-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut, jan\u00eb pushtetar\u00ebt ata q\u00eb duhet t\u00eb ven\u00eb pikat mbi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye banor\u00ebt e komunitetit shqiptar n\u00eb Ukrain\u00eb i d\u00ebrguan nj\u00eb peticion ministrit t\u00eb asokohe t\u00eb Arsimit, Genc Pollo dhe atij t\u00eb Kultur\u00ebs, Ylli Pango, n\u00eb t\u00eb cilin k\u00ebrkohej veprimi i shtetit p\u00ebr shk\u00ebmbimin e kulturave.<\/p>\n<p>Tri ishin pikat kryesore n\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn e tyre: 1.M\u00ebsimi i gjuh\u00ebs shqipe, d\u00ebrgimi i librave, i fjalor\u00ebve dhe i nj\u00eb m\u00ebsuesi. 2. Ndihma p\u00ebr meremetimin e Sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs dhe 3. Rind\u00ebrtimi i kish\u00ebs s\u00eb fshatit.<\/p>\n<p>Trash\u00ebgimi e s\u00eb shkuar\u00ebs Shqiptar\u00ebt e Odes\u00ebs i kan\u00eb ruajtur zakonet e t\u00eb par\u00ebve, nj\u00eb fakt i till\u00eb verifikohet kur hyn n\u00eb familjet q\u00eb banojn\u00eb k\u00ebtu, n\u00eb dasmat, n\u00eb punimet dekorative me dru etj. Ishte kjo arsyeja q\u00eb kur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb hyri n\u00eb oborrin e familjes nj\u00eb vizitor si Agim Xhemali, e zonja e sht\u00ebpis\u00eb e priti me buk\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb vet\u00eb, \u00e7ka n\u00ebnkupton tradit\u00ebn e vjet\u00ebr shqiptare t\u00eb mikpritjes.<\/p>\n<p>Sht\u00ebpit\u00eb fillimisht qen\u00eb nd\u00ebrtuar prej balte t\u00eb pjekur, m\u00eb pas u p\u00ebrdor guri i gdhendur. Hyrja n\u00eb to b\u00ebhet n\u00ebp\u00ebrmjet dhom\u00ebs s\u00eb zjarrit. N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb dhoma e vog\u00ebl e ndenj\u00ebs dhe n\u00eb tjetr\u00ebn oda e madhe e miqve. N\u00eb k\u00ebto sht\u00ebpi gatuhet me oxhak. Si dikur, n\u00eb oborret e sht\u00ebpive gjenden ende furra drush p\u00ebr pjekjen e buk\u00ebs. Popullsia shqiptare e k\u00ebtyre fshatrave i ruan traditat e veta, ka folklorin gojor dhe koreografik, nd\u00ebrsa grat\u00eb tjerrin qilima me motive shqiptare. N\u00eb arkivin e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb kultur\u00ebs ruhen nj\u00eb num\u00ebr i madh fotografish t\u00eb vjetra dhe kostume q\u00eb jetojn\u00eb prej 195 vjet\u00ebsh. N\u00eb nj\u00eb familje ruhet si nj\u00eb relike e \u00e7muar albumi i \u201cArtit popullor n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d.<\/p>\n<p>Kryefamiljari tregon nj\u00eb shishe konjak dhe thot\u00eb : \u201cNe pim\u00eb vet\u00ebm konjak Kor\u00e7a, sepse lidhja jon\u00eb me Shqip\u00ebrin\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e fort\u00eb\u201d. Eventi m\u00eb i madh q\u00eb sh\u00ebnohet \u00e7do vit k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb festa e Sh\u00ebn Gjergjit, n\u00eb kujtim t\u00eb heroit komb\u00ebtar Gjergj Kastrioti Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p>Pjes\u00eb nga dokumentari Fshatrat me origjin\u00eb shqiptare n\u00eb Ukrain\u00eb kan\u00eb mbijetuar p\u00ebrmes nj\u00eb lufte t\u00eb ashp\u00ebr klasore nga regjimi stalinist. Pas formimit t\u00eb BRSS dhe vendosjes s\u00eb sistemit komunist, an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb minoritetit shqiptar q\u00eb ishin t\u00eb kamur, iu mor\u00ebn gjith\u00eb pasurin\u00eb dhe i internuan n\u00eb veri, n\u00eb zona t\u00eb larg\u00ebta si Siberia. Asnj\u00eb prej tyre nuk u kthye i gjall\u00eb. N\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbja e atyre q\u00eb q\u00ebndruan n\u00eb Ukrain\u00eb u b\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb graduale. Gjith\u00e7ka n\u00eb ato kat\u00ebr fshatra me etni shqiptare: q\u00eb nga infrastruktura, sht\u00ebpit\u00eb, objektet publike, bujq\u00ebsia, blegtoria, m\u00ebnyra e jetes\u00ebs, flasin p\u00ebr gjendjen e prapambetur t\u00eb banor\u00ebve.<\/p>\n<p>Pamjet e k\u00ebndshme q\u00eb ofrohen nga gjelb\u00ebrimi i fushave dhe pun\u00ebt n\u00eb bujq\u00ebsi t\u00eb veniten para syve kur mendon se atyre u \u00ebsht\u00eb mohuar origjina. N\u00eb pasaportat e dikurshme t\u00eb banor\u00ebve shkruhej origjina \u201calbanski\u201d (shqiptare), nd\u00ebrsa gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit ajo u fshi.<\/p>\n<p>Nj\u00eb mas\u00eb ekstreme q\u00eb ndikoi n\u00eb humbjen e q\u00ebllimshme t\u00eb identitetit t\u00eb kombit ishte edhe shp\u00ebrndarja e popullsis\u00eb n\u00eb zona t\u00eb ndryshme t\u00eb Rusis\u00eb.<\/p>\n<p>Gjithsesi banor\u00ebt me origjin\u00eb shqiptare n\u00eb Ukrain\u00eb jan\u00eb gjall\u00eb, ata e pohojn\u00eb me goj\u00ebn e tyre: \u201cJemi me origjin\u00eb nga Allbania\u2026 Pim\u00eb raki allbanie\u2026 Kemi heroin ton\u00eb Gjergj Kastriot Sk\u00ebnderbeun\u201d.<\/p>\n<p>Vitet kan\u00eb zbehur p\u00ebrdorimin e p\u00ebrditsh\u00ebm t\u00eb gjuh\u00ebs am\u00eb, por nuk e kan\u00eb asimiluar plot\u00ebsisht at\u00eb. N\u00eb tekstin e k\u00ebng\u00ebs popullore q\u00eb k\u00ebndojn\u00eb vajzat e veshura me kostum popullor dallohen disa fjal\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe si: lule, oj n\u00ebne, kuptova, oborri, dashuri, dielli, dritare, Shqip\u00ebria etj. Shqiptar\u00ebt e Ukrain\u00ebs jan\u00eb t\u00eb varf\u00ebr ekonomikisht, n\u00eb dokumentar shihet gjendja e banesave t\u00eb tyre. Delegacioni mir\u00ebpritet n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb zakonshme fshati.<\/p>\n<p>N\u00eb oborr ndodhet furra primitive pjekjes s\u00eb buk\u00ebs. Hyrja n\u00eb sht\u00ebpi b\u00ebhet n\u00ebp\u00ebrmjet dhom\u00ebs s\u00eb zjarrit. Sht\u00ebpi p\u00ebrdhese me pak orendi brenda, dyer e dritare, perde e mobilie t\u00eb vjetra. \u201cKomuniteti shqiptar n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje shum\u00eb t\u00eb varf\u00ebr, prandaj ata k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00ebn ton\u00eb si p\u00ebr kultur\u00ebn, arsimin edhe p\u00ebr kuzhin\u00ebn, q\u00eb ne t\u2019u \u00e7ojm\u00eb kultur\u00ebn ton\u00eb dhe kuzhin\u00ebn shqiptare t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb sotme\u201d, shprehet i d\u00ebrguari i shoqat\u00ebs \u201cLidhja e Shqiptar\u00ebve n\u00eb Bot\u00eb\u201d.\/gazetadita\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Flasin tosk\u00ebrishten e vjet\u00ebr, ruajn\u00eb kostumet popullore qindravje\u00e7are, festojn\u00eb Sh\u00ebn Gjergjin n\u00eb kujtim t\u00eb Gjergj Kastriotit. Si kan\u00eb mbijetuar n\u00eb tre shekujt e fundit 5.000 shqiptar\u00ebt e Ukrain\u00ebs? Ja nj\u00eb histori q\u00eb nuk duhet harruar Ngjarjet e fundit n\u00eb Ukrain\u00eb jan\u00eb prej dit\u00ebsh n\u00eb faqet e para t\u00eb medias bot\u00ebrore. Konflikti i hapur me Rusin\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3338,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[105],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3337","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-europa"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3337"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3339,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3337\/revisions\/3339"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3338"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/syri.tv\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}